بانک آمار و اطلاعات اقتصادی

مقدمه

واژه آمار از كلمه لاتين Status سرچشمه گرفته است كه به معناي حالت, وضع يا موقعيت مي باشد. از اين واژه به عنوان ريشه واژه هاي Stato (دولت)، Statista (دولت شناسي يا كسي كه اطلاعات راجع به دولت دارد)، Statistica (آمار)، كه مجموعه معين راجع به دولت مي باشد، یاد می شود.

علم آمار همانند هر علم ديگر، در نتيجه نيازهاي بشر بوجود آمده است و تاريخي غني دارد بطوريكه از دورانهاي گذشته تا كنون رشد و تكامل آن ادامه دارد.

با ظهور سرمايه داري و گسترش تجارت، آمار در مقابل مسائل مركب تر و پيچيده تري قرار مي گيرد و حجم اطلاعات جمع آوري شده افزايش مي يابد و در نتيجه كارهاي آماري نيز توسعه مي يابد. بطوريكه از نظر ماهيت عميق تر، از نظر موضوع مورد مطالعه وسيع تر و از نظر وسائلي كه به كار گرفته مي شود كاملتر ميگردد.

دانشمندان روش های ریاضی را روش های قیاسی معرفی کرده اند بدین معنی که از اطلاعات کل به اطلاعات جز می رسیم واین روش ها برای نظام تعریف شده همیشه ثابت و معین هستند. ولي آمار روشي استقرايي است يعني از جز به کل. مثلا با فراهم آوردن نمونه هاي آزمايشگاهي در چند مرحله در باره ميزان قند خون افراد با 95% احتمال صحبت مي کنيم .اين نتيجه تا زماني معتبر است که داده هاي جديد فرضيه فوق را مورد تاييد قرار دهد. پس آمار با آنکه به رياضي بستگي دارد شاخه اي از آن نيست .بلکه از داده ها پديدآمده است. رياضي پشتوانه نظري آمار است به گونه اي که پشتوانه نظري مفاهيم بسياري در فيزيک ورشته هاي مهندسي و … نیز است. کلمه آمار و داده ها باهم مترادف هستند. به عبارت ديگر آمار يعني اعداد مربوط به  دنياي ما ونتيجه گيري از آنها براي کشف واقعيتها. آمار ازنظر تاريخي از راه سرشماري وکسب ماليات وجدول هاي مرگ مير آغازشد و به صورت آمار جديد براي کشف حقايق به کمک داده ها به علوم وعلوم اجتماعي راه يافت. بنابراين آمار با تجربه ومشاهده محض روندي ديگر داشته است.

در عصر حاضر آمار و اطلاعات دقيق و به روز از جمله ابزارهاي مهم برنامه ريزي و سياست گذاري و سنجش سياستهاي اتخاذ شده به شمار مي آيد. بنابراين تهيه و تدوين اينگونه اطلاعات  قابل اعتماد،  بخشي از فعاليتهاي ضروري و مهم سازمانها تلقي مي شود.

مديران و سرمايه گذاران، با تكيه بر آمارها مي كوشند در اكثر برنامه ريزيها و تصميم گيريها از الگوي گذشته سعي و خطا اجتناب كرده و از هزينه ها بكاهند.

داده های گردآوری شده قبل از هرنوع تحلیلی باید آماده سازی شوند بنابراین ویرایش، کدگذاری ورود داده ها به رایانه، تعریف داده ها و طبقه بندی از جمله مراحلی هستند که باید قبل از تحلیل ها داده ها انجام گیرند. این مراحل پردازش داده ها نامیده می شود بنابراین همواره پردازش و آماده سازی داده ها مقدم بر تحلیل آنهاست و هرنوع سهل انگاری در این مرحله می تواند نتایج و یافته های پژوهش را تحت تاثیر قرار دهد.

اطلاعات از داده ها استخراج می شوند داده های دارای سطح کیفیت پایین منجبر به اطلاعات غیرمطمئن و حتی غلط می شود. قوت یک زنجیر توسط ضعیف ترین حلقه آن تعیین می شود پس تعریف دقیق و صحیح داده ها برای کسب اطلاعات معتبر ضروری است. در طی پردازش داده ها، داده های تحلیل شده به شکلی تبدیل می شود که نمایش داده ها بهتر صورت گیرد.

 

 

بیان مسئله

آمار و اطلاعات یعنی برنامه ریزی،داده های آماری بنیادی ترین اصل برای برنامه ریزی است،و برنامه ریزی اساسی ترین شاخص برای مدیریت قلمداد میشود.سه حلقه آمار و اطلاعات،برنامه ریزی و مدیریت از حلقه های توسعه به شمار میرود.بطوریکه عصر ارتباطات و اطلاعات وقتی معنا می یابد که جمع آوری اطلاعات و داده ها به روز باشد و یکی از نکاتی که در برنامه ریزی هر سازمانی می توان بدان بعنوان شاخص ترین اصل از آن یاد نمود این است که توسعه بدون برنامه ریزی و برنامه ریزی بدون آمار و اطلاعات قابل تحقق نیست.و این سه ملزوم و لازمه یکدیگرند.و این مهم وقتی قابل تحقق است که نگاه ما به آمار و اطلاعات نگاه جامعی باشد به اصل آمار. اصلا بدون کوچکترین تردیدی می توان اذعان کرد در دنیای امروزی یکی از شاخص های ارزیابی توسعه کشورها داشتن نظام و فرایند کمی و کیفی فعالیت های آماری است.

تفسیر،پردازش و تحلیل داده ها بعنوان پایه های آمار و اطلاعات از طریق تکنیک های آماری صورت می گیرد.در هر سازمانی برای نمایش کمی و کیفی عملیات های صورت گرفته از داده ها با عنوان اطلاعات خام استفاده می کنند. ولی در بعضی از سازمان های کشور پایگاه داده ها رشد چندانی ندارند و حجم اینگونه پایگاها که گاها میلیاردها فیلد را بخود اختصاص می دهد آنطوریکه که می بایست از آن ها بهره برداری نمی شود. این ثروت هنگفت و نفیس به دلیل حجم بالای آن از یکسو و از سویی دسته بندی و ذخیره سازیهای سنتی امکان استخراج اطلاعات را با مشکل روبرو می کند.

در کشورمان ایران، بانک های آمار و اطلاعات متعددی در سطح ملی وجود دارد ولی بااین وجود آنها نتوانسته اند نیازهای آماری و تحلیلی بخش اقتصادی کشور به ویژه بخش خصوصی را برآورده سازند. از ضعف های بانک های موجود می توان به موارد ذیل اشاره کرد : 1- عدم وجود آمار و اطلاعات اقتصادی مورد نیازبخش خصوصی در سطوح استانی و شهرستانی: اکثر آمار و اطلاعات گزارش شده در سطوح بالا تقسیمات کشوری می باشد و اطلاعات کلان اقتصادی را نمایش می دهند که این آمار و اطلاعات نمی تواند کمک قابل توجهی به بخش اقتصادی کشور که متشکل از بخش خصوصی می باشد را داشته باشد. 2-پراکندگی بانک های آماری : یکی از جدی ترین معضلات نظام آماری در کشورمان پراکنده بودن اطلاعات در بانک های اطلاعاتی ادارات دولتی می باشد و این مشکل باعث شده است تا اولاً جمع آوری این اطلاعات برای پژوهشگران سخت باشد و دوماً اطلاعات مورد نظر در سطوح ریز را در اختیار عموم قرار نمی دهند . این عدم ارائه اطلاعات و پراکنده بودن آنها موجب شده است تا پژوهشگران اقتصادی نتوانند تجزیه و تحلیل های دقیق و شفافی را در اختیار شرکت ها و سرمایه گذاران قرار دهند.3-متناقض بودن برخی از اطلاعات موجود در بانک های آماری : یکی دیگر از مهمترین مشکلاتی که اقتصاد بخش خصوصی با آن مواجه هست موضوع عدم شفافیت و نادرست بودن اطلاعات ارائه شده می باشد که این موضوع باعث انتخاب راه اشتباه برای پیشرفت بنگاه های اقتصاد می شود.4-عدم توانایی بانک های موجود در گزارش گیری های آنی و نمایش اطلاعات : اکثر بانک های اطلاعات اقتصادی موجود گزارش های خود را در قالب فایل پی دی اف در اختیار کاربر قرار می دهند که این موضوع باعث شده است کاربر برای پیدا کردن آمار و اطلاعات مورد نیاز در صورت وجود آن اطلاعات با مشکلات زیادی مواجه شود.

از این رو اتاق بازرگانی، صنایع،معادن و کشاورزی کرمان برای حل این مشکلات و ارائه تجزیه و تحلیل های روشن ، شفاف و درست به فعالان اقتصادی استان و همچنین سرمایه گذاران تصمیم به ایجاد بانک آمار و اطلاعات اقتصادی استان کرمان گرفت .

ابتدا پروژه راه انداری بانک آمار و اطلاعات اقتصادی اتاق بازرگانی کرمان به پنج گام اصلی : 1- شناسایی اقلام آماری و شاخص های مورد نیاز 2- شناسایی استاندارد دسته بندی اقلام مورد نیاز برای بانک آمار 3-جمع آوری داده های مورد نیاز بانک آمار 4- بررسی بستر الکترونیکی بانک آمار اتاق 5- بررسی بستر الکترونیکی بانک آمار اتاق تقسیم گردید .

در گام اول مرحله 1 ، 16 بانک آمار و اطلاعات اقتصادی بین المللی و ملی مانند STAT America  و مرکز آمار ایران و… مورد بررسی قرار گرفتند و لیستی از ویژگی ها و اقلام آماری گزارش شده توسط هر بانک جمع آوری شد . در مرحله دوم با مصاحبه فعالان اقتصادی استان ، خبرگان اقتصادی و اساتید دانشگاه لیستی از نیازهای آماری آنها جمع آوری شد و پس از جمع بندی بانک شاخص ها و اقلام آماری تشکیل گردید .

در گام دوم نیاز به نظام کدبندی دقیق و استاندارد جهت 1- ایجاد یک چارچوب بین المللی مطابق با چارچوب و ساختار گزارشات و آمارهای سازمان های متولی آمار و اطلاعات کشور برای بانک آماری اتاق 2- تهیه گزارشات آماری و گزارشات آماری اقتصادی مطابق با استاندارد طبقه بندی مرکز آمار ایران ( برگرفته از بخش آمار سازمان ملل ) 3- ارتقای کیفیت داده های آماری و قابلیت دسترسی به آنها 4- ایجاد مدل زنجیره تامین در سطح استانی مورد بررسی قرار گرفت . بانک های آمار و اطلاعات بین المللی با توجه به ماهیت کاربری آن نظام کدبندی مربوط به خود را دارا هستند . برای تحقق این گام ، کدهای طبقه بندی ارائه شده توسط سازمان ملل مانند ISIC , CPC , HS , SITC و همچنین بانک آمار اتحادیه اروپا ، برزیل و مرکز آمار ایران مورد بررسی قرار گرفتند و پس از کد اختصاصی بانک آمار اتاق کرمان با توجه به نیاز بخش اقتصادی طراحی گردید .

این پروژه در آذرماه 95 آغاز گردید و پس از گذشت 6 ماه در تیرماه 1396 این بانک آمار و اطلاعات اقتصادی آماده اجرای نرم افزار تحت وب می باشد.

آمار و اطلاعات را می‌توان حلقه اصلی توسعه هر کشور، ماده اولیه تمام برنامه‌ریزی‌های اقتصادی و همچنین بستر هرگونه تحلیل‌های اقتصادی دانست و در دنیای امروز اهمیت و نیاز به آمار و اطلاعات موثق و معتبر بیشتر از گذشته احساس می‌شود.  در همین راستا پروژه بانک آمار و اطلاعات اقتصادی اتاق بازرگانی کرمان به‌عنوان یکی از پروژه‌های کلیدی برنامه راهبردی اتاق بازرگانی و همچنین ضروری و موردنیاز فعالان اقتصادی استان کرمان معرفی گردیده است. اهداف اصلی راه‌اندازی این بانک آمار و اطلاعات اقتصادی به شرح ذیل می‌باشند: 1- رفع مشکل عدم وجود آمار و اطلاعات اقتصادی کاربردی موردنیاز بخش خصوصی در سطوح استانی و شهرستانی 2- رفع مشکل پراکندگی بانک‌های آماری موجود در کشور و همچنین پراکندگی آمار و اطلاعات موردنیاز 3- تلاش حداکثری برای رفع متناقض بودن برخی از اطلاعات موجود در بانک‌های آماری کشور 4-رفع مشکل عدم توانایی بانک‌های موجود داخلی در ارائه گزارش‌های آنی و نمایش اطلاعات به‌صورت آنلاین.

زمان شروع این پروژه آذرماه سال 1395 بوده و تا خردادماه 1396 اقدامات ذیل صورت گرفته است و این پروژه آماده اجراشدن نرم افزار تحت وب این بانک آمار و اطلاعات و ارائه خدمات به مخاطبان خود می‌باشد.

• گام اول ) شناسایی اقلام آماری و شاخص‌های موردنیاز سازمان و مخاطبان بانک آمار
• مطالعه 10 بانک بین‌المللی آمار و اطلاعات و استخراج شاخص‌های و اطلاعات اقتصادی آن‌ها
  • مرکز آمار ایالت متحده Stat America
  • مرکز آمار سازمان ملل United Nation Stat
  • مرکز آمار اتحادیه اروپا European Union Stat
  • بانک جهانی The World Bank
  • صندوق بین‌المللی پول International Monetary Fund
  • موسسه اقتصاد بازرگانی جهانی Trading Economics
  • ناظر اقتصادی جهان Global Economics Monitor
  • چشم‌انداز اقتصادی جهان Global Economics Prospect
  • شورای جهانی سفر و گردشگری WTTC
  • مطرح ترین پایگاه آماری بخش خصوصی جهان Statistica
• مطالعه 8 بانک داخلی آمار و اطلاعات و استخراج شاخص‌های و اطلاعات اقتصادی آن‌ها
  • مرکز آمار ایران
  • بانک مرکزی ایران
  • واحد مطالعات مجلس
  • گزارش‌های برنامه بودجه
  • گزارش‌های وزارت صنعت و معدن
  • بورس
  • اتاق بازرگانی ایران و تهران
  • واحد مطالعات بازار دنیای اقتصاد
• مصاحبه با هیأت نمایندگان
• مصاحبه با فعالان اقتصادی مطرح استان
• مصاحبه با اساتید دانشگاه
• گردآوری و یکپارچه‌سازی مطالعات میدانی و مصاحبه‌ها

شرح اقدام: پس از بهینه کاوی و مطالعات صورت گرفته بر روی 10 بانک بین‌المللی و 8 بانک داخلی اقلام آماری موجود در این بانک‌ها استخراج گردیده است. در مرحله بعد با مصاحبه با 38 نفر از خبرگان اقتصادی استان شامل هیأت نمایندگان، فعالان اقتصادی مطرح استان و همچنین اساتید دانشگاه اقلام آماری کاربردی موردنیاز آن‌ها نیز یادداشت گردید و پس از یکپارچه‌سازی آن‌ها با اقلام استخراجی از پایگاه‌های آماری جهانی، 320 قلم آماری معرفی شد.

• گام دوم ) ساختاربندی و طبقه‌بندی آمار و اطلاعات در بانک اطلاعاتی با توجه به نیاز
• مهندسی معکوس ساختار ذخیره‌سازی اطلاعات در بانک‌های اطلاعاتی مطرح جهانی
  • مرکز آمار ایالت متحده آمریکا Stat America
  • مرکز آمار سازمان ملل UN Stat
  • مرکز آمار سازمان اتحادیه اروپا Euro Stat
  • مرکز آمار کشور برزیل IBGE
  • مرکز آمار ایران
• مطالعه در خصوص انواع طبقه‌بندی فعالیت‌های اقتصادی و طبقه‌بندی کالا و خدمات
  • طبقه‌بندی فعالیت‌های اقتصادی سازمان ملل ISIC
  • طبقه‌بندی کالا و خدمات سازمان ملل CPC
  • طبقه‌بندی کالا سازمان جهانی گمرک HS
  • طبقه‌بندی تحلیلی کالا سازمان ملل SITC
  • طبقه‌بندی فعالیت‌های اقتصادی اتحادیه اروپا NACE
  • طبقه‌بندی کالا و خدمات اتحادیه اروپا CPA
• تعریف چند سناریو ساختاربندی ذخیره‌سازی اطلاعات در بانک آمار و بررسی آن‌ها
• بررسی ساختار ذخیره‌سازی اطلاعات در بانک‌های آماری سازمان‌ها
  • صنعت، معدن و تجارت
  • جهاد کشاورزی
  • گمرک
  • برنامه و بودجه
  • فناوری اطلاعات
  • اصناف
  • گردشگری
  • سایر سازمان‌های مرتبط
• تعیین ساختار ذخیره‌سازی اطلاعات در بانک آمار و اطلاعات اقتصادی متناسب با نیازها و سازمان‌های متولی

 

شرح اقدام: پس از نیازسنجی اقلام آماری موردنیاز مخاطبین بانک آمار و اطلاعات اقتصادی اتاق بازرگانی، نیاز به یک ساختار واحد و منسجم برای ذخیره‌سازی سازی این اطلاعات و ارقام در بانک احساس گردید. از ضرورت‌های تعریف یک ساختار طبقه‌بندی برای بانک آماری و اطلاعات می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد: 1- ایجاد یک چارچوب بین‌المللی مطابق با چارچوب و ساختار گزارش‌ها و آمارهای سازمان‌های متولی آمار و اطلاعات کشور برای بانک آماری اتاق 2- تهیه گزارش‌های آماری اقتصادی مطابق با استاندارد طبقه‌بندی مرکز آمار ایران، سازمان ملل و …3- ارتقای کیفیت داده‌های آماری و قابلیت دسترسی به آن‌ها 4- ایجاد مدل زنجیره تأمین در سطح استانی 5- مورداستفاده در طراحی پکیج پاک‌سازی داده‌ها. پس از بررسی‌های صورت گرفته بر روی بانک‌های آماری مطرح جهان و همچنین ساختار بانک‌های اطلاعات سازمان‌های داخلی و بررسی 15 سناریو مختلف از ساختار طبقه‌بندی بانک اطلاعاتی، ساختار ترکیبی با توجه به نیازهای مخاطبین بانک آمار اتاق معرفی گردید. این نظام طبقه بندی شامل کد فعالیت اقتصادی به همراه محصول نولید فعالیت اقتصادی ، شهرستان فعالیت اقتصادی ، کد قلم آماری تعریف شده و جمع آوری آمار و اطلاعات می باشد. پس از مشورت با کارشناسان آمار سازمان‌های مختلف و همچنین کارشناسان طبقه‌بندی مرکز آمار تأییدیه نهایی این نظام طبقه‌بندی دریافت شده است.

• گام سوم ) جمع‌آوری اطلاعات و تشکیل کمیته و کارگروه کارشناسی بانک آمار و اطلاعات اقتصادی اتاق
• شناسایی سازمان‌های متولی آمار و اطلاعات موردنیاز و هماهنگی با روسای آن‌ها جهت همکاری و معرفی کارشناس آمار
• تشکیل کمیته بانک آمار و اطلاعات بخش خصوصی جهت هماهنگی‌های بین سازمانی جهت جمع‌آوری آمار و اطلاعات ثبتی و سرشماری
• تشکیل کارگروه کارشناسی بانک آمار و اطلاعات بخش خصوصی جهت اجرای مصوبات کمیته و همچنین نحوه جمع‌آوری اطلاعات
• ایجاد فرم‌های جمع‌آوری آمار و اطلاعات متناسب با سازمان‌ها
• جمع‌آوری آمار و اطلاعات و گردآوردی آن‌ها در قالب فایل اکسل

شرح اقدام: پس از تعیین نظام ساختاربندی بانک آمار و اطلاعات اقتصادی در گام سوم به بررسی شیوه‌های جمع‌آوری آمار و اطلاعات و هماهنگی‌های لازم با سازمان‌ها مرتبط پرداخته شد. در این گام ابتدا سازمان‌های متولی آمار و اطلاعات موردنیاز تعیین و سپس‌ازآن‌ها خواسته شد که کارشناس آمار خود را جهت همکاری معرفی نمایند. طی جلسه­ای که در تاریخ 19/01/96 در محل مرکز مطالعات اتاق کرمان با حضور مسئولین و نمایندگان سازمان‌های برنامه و بودجه – صنعت، معدن و تجارت – جهاد کشاورزی شمال و جنوب استان، کمیته بانک آمار و اطلاعات بخش خصوصی تشکیل و مصوب گردید نحوه جمع آماری آمار و اطلاعات در کارگروه کارشناسی متشکل از کارشناسان آمار سازمان‌های مختلف موردبررسی قرار گیرد و پس‌ازآن در کمیته بانک آمار و اطلاعات بخش خصوصی مطرح و تصویب گردد.

• گام چهارم ) طراحی پکیج نرم افزاری ویرایش و پاک‌سازی داده‌ها
• ساختار پاکسازی داده‌ها
  • سنجش اعتبار داده‌ها
    • ساختار پایگاه داده ( قوانین پایگاه داده )
    • برقراری شروط ارتباطی پایگاه داده
    • برقراری جمع زیر آماره‌ها با آمارهای کلی
    • بررسی مجدد با آمارهای مرتبط
    • بررسی مجدد با آمارهای سال‌های گذشته
  • داده‌های پرت
  • داده‌های ناموجود
  • تخمین داده‌های ناموجود
  • جایگذاری داده‌های نامعتبر

شرح اقدام: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این بانک آماری که آن را از بقیه بانک‌های موجود داخلی متمایز می‌کند استفاده از سیستم پاک‌سازی داده‌ها می‌باشد. برای این منظور پس از بررسی بانک‌های آمار و اطلاعات مطرح جهانی و همچنین بررسی شیوه اعتبارسنجی داده‌ها در نظام آماری کشورهای توسعه‌یافته، تصمیم بر آن گرفته شد که با همکاری بخش آمار دانشگاه شهید باهنر کرمان یک پکیج آماری با استفاده از روش‌های روز پاک‌سازی داده‌ها در نرم‌افزار R تهیه و بر روی پایگاه داده اجرا شود. این پکیج باید داده‌های موجود در بانک را اعتبار سنجی کرده و اگر اعتبار آن‌ها توسط آزمون‌های آماری رد شود باید با درخواست مجدد از سازمان متولی آن آمار را جایگذاری کرد. چنانچه بعد از جایگذاری مجدد اطلاعات موردنظر، نمره کافی در سنجش شاخص اعتبار کافی را کسب نکردند باید با استفاده از روش‌های آماری با پذیرش یک مقدار معین خطا آن‌ها را جایگذاری کند. همچنین برای داده‌های ناموجود در بانک اطلاعات در گام نخست، در صورت پذیرش سنجش معیار هزینه-فایده طرح سرشماری، اقدام به سرشماری آن قلم آماری صورت می‌گیرد در غیر این صورت قلم آماری موردنظر حتی‌الامکان با استفاده از شیوه‌های آماری و ارتباط موجود بین قلم های آماری ، آمار مورد نظر تخمین زده می‌شود.

• گام پنجم ) تبیین و تعریف چارچوب بستر وب بانک آمار و اطلاعات
• بهینه کاوی و مطالعه بانک‌های بین‌المللی موجود در زمینه نمایش اطلاعات و گزارش‌های تحلیلی آنی و آنلاین
  • مرکز آمار ایالت متحده Stat America
  • مرکز آمار سازمان ملل UN Stat
  • مرکز آمار اتحادیه اروپا Euro Stat
  • نرم‌افزار Gap minder
• تعریف ساختار بستر وب بانک آمار و اطلاعات متناسب با نیازسنجی‌های صورت گرفته
• بررسی شرکت‌های فعال در زمینه طراحی پایگاه داده و توان سنجی آن‌ها
• استعلام هزینه طراحی بستر وب پایگاه داده بر اساس ساختار تعریف‌شده
• تصویب هیئت رئیسه و کمیته مالی اتاق
• نظارت بر اجرای طراحی بستر وب پایگاه داده

شرح اقدام: یکی از مهم‌ترین گام‌های این پروژه، طراحی و اجرای نرم افزار تحت وب بانک آمار ( وب‌سایت بانک آمار ) است. ابتدا پایگاه‌های آماری مطرح جهان ازنظر شکل طراحی و نوع گزارش‌های موردبررسی قرار گرفتند و سپس با توجه به نیازسنجی‌های صورت گرفته و رفع نواقص مابقی بانک‌های آماری موجود در کشور، ساختار موردنیاز استخراج گردیده است. همچنین شرکت‌های توانا و باسابقه کار در این زمینه شناسایی‌شده‌اند