رئیس انجمن پسته ایران، با تأکید بر ضرورت تقویت حضور ایران در بازارهای جهانی پسته گفت: برای رقابت در بازار بینالمللی باید الزامات این مسیر از جمله دسترسی به اطلاعات دقیق بازارهای جهانی و شناخت شرایط رقبا مورد توجه قرار گیرد. محمد صالحی، در نشست تخصصی تحلیل وضعیت بازار پسته ایران، ضمن گرامیداشت یاد مرحوم بهرام آگاه، از نقش و جایگاه ایشان در صنعت پسته یاد کرد و گفت: جای خالی ایشان به شدت احساس میشود و خدمات و تلاشهای وی در این حوزه فراموش شدنی نیست.
وی با اشاره به فعالیت کمیته بازرگانی انجمن پسته ایران اظهار کرد: این کمیته تلاش میکند هر اقدامی که در توان دارد برای پیشبرد تجارت پسته ایران در دنیا انجام دهد و زمینه حضور پررنگتر فعالان این صنعت در بازارهای بینالمللی را فراهم کند. رئیس انجمن پسته ایران افزود: بسیاری از فعالان حاضر در این نشست، به دنبال ورود بیشتر به بازارهای جهانی و افزایش قدرت رقابت خود هستند؛ اما برای رسیدن به این هدف باید اصول رقابت حرفهای را شناخت و بر اساس اطلاعات و برنامه حرکت کرد.
صالحی، با اشاره به برگزاری این نشست و حضور صادرکنندگان و فعالان شناختهشده صنعت پسته گفت: کارشناسان حاضر در پنل تخصصی این نشست، تجربیات و اطلاعات ارزشمند خود را در اختیار فعالان این حوزه قرار میدهند و استفاده از این تجربیات میتواند به توسعه تجارت و پیشرفت بیشتر صنعت پسته کشور کمک کند. وی همچنین از تلاشهای انجمن پسته ایران برای دعوت از افراد متخصص و حرفهای به این برنامهها تقدیر کرد و گفت: هدف این است که مباحث مطرحشده فارغ از منافع شخصی و با نگاه توسعهای، در اختیار فعالان صنعت پسته قرار گیرد تا بتوان از آن بهره عملی برد.
پیشبینی کاهش عرضه جهانی پسته در سال آینده میتواند بر قیمتها اثرگذار باشد
در ادامه این نشست حسین مهرابی، عضو هیات امنای انجمن پسته ایران، با اشاره به تحلیلهای عرضه و تقاضای جهانی پسته گفت: بر اساس برآوردهای ارائهشده از سوی نهادهای بینالمللی از جمله کالیفرنیا، روند تولید و موجودی پسته در سالهای پیشرو با نوساناتی همراه خواهد بود که میتواند بر بازار جهانی اثر بگذارد. مهرابی، در رابطه با بازار جهانی پسته اظهار کرد: در نمودارهای مقایسهای عرضه، وضعیت تولید ایران و آمریکا در سال جاری و سال آینده مورد بررسی قرار گرفته و بر اساس این برآوردها، تولید جهانی پسته در سال جاری حدود ۷۲۰ تا ۷۳۰ هزار تن بوده و پیشبینیها برای سال آینده کاهش آن به حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تن را نشان میدهد.
وی افزود: در این تحلیلها، موجودی انبار و انتقال محصول از یک سال به سال بعد نیز نقش مهمی دارد. بهگونهای که بخشی از محصول آمریکا به سال آینده منتقل شده و مجموع موجودی در دسترس این کشور برای صادرات حدود ۳۵۵ هزار تن برآورد میشود. عضو هیات امنای انجمن پسته ایران ادامه داد: برای ایران نیز در این محاسبات، تولید سال جاری حدود ۲۲۵ هزار تن پیشبینی شده و برای سال آینده حدود ۱۳۰ هزار تن برآورد اولیه مطرح شده است. همچنین بخشی از محصول به سال بعد منتقل میشود که در نهایت حدود ۱۷۰ هزار تن قابل عرضه خواهد بود.
مهرابی، با اشاره به جمعبندی این دادهها گفت: بر اساس محاسبات انجامشده، مجموع عرضه قابل دسترس پسته ایران و آمریکا در سال آینده حدود ۵۲۰ هزار تن برآورد میشود که در مقایسه با روند مصرف جهانی، میتواند بر تعادل بازار اثرگذار باشد. وی با اشاره به روند مصرف جهانی پسته افزود: در سال جاری مصرف جهانی پسته در سطحی بیسابقه و نزدیک به ۸۰۰ هزار تن از مجموع تولید ایران و آمریکا ثبت شده است.
مهرابی، در پایان تأکید کرد: نوسانات عرضه و موجودی در بازارهای اصلی تولیدکننده، بهویژه ایران و آمریکا، نقش تعیینکنندهای در روند قیمتها دارد و تحلیل این دادهها برای فعالان بازار بسیار مهم است. عضو هیات امنای انجمن پسته ایران در بخش دیگری افزود: پیش بینی می شود تولید پسته ایران در پایان سال زراعی 1404-1405 در مجموع 240 هزار تن باشد که 67 درصد آن مربوط به صادرات، 8 درصد مصرف داخل و 25 درصد مانده محصول در پایان دوره است.
وی به میزان پسته صادراتی ایران به مقاصد مختلف طی سال زراعی جاری تا پایان خردادماه 1405 اشاره و تصریح کرد: از مجموع این صادرات 27 درصد به ترکیه و امارات، 25 درصد به کشورهای مشترک المنافع (به ویژه روسیه)، 23 درصد به شبه قاره هند، 13 درصد به خاورمیانه، 7 درصد به شرق دور و 5 درصد به اتحادیه اروپا صادر شده است. مهرابی، ادامه داد: همچنین در 9 ماهه سال زراعی جاری در بخش مغز پسته، ایران 62 درصد و آمریکا 38 درصد تولید داشته اند اما در زمینه پسته خندان، عرضه ایران 18 درصد و عرضه آمریکا 82 درصد به دنیا بوده است.
مشکلات بهداشتی و تجاری، مانع افزایش سهم پسته ایران در بازار اتحادیه اروپا است
در ادامه این نشست امیرعلی عسگراولادی، عضو پیوسته انجمن پسته ایران، در پاسخ به این پرسش که چرا سهم صادرات پسته ایران به اتحادیه اروپا تنها حدود ۵ درصد است، گفت: مهمترین دلیل این موضوع، حل نشدن برخی چالشهای بهداشتی و استانداردی در تولید پسته ایران است؛ مسائلی که برای بازار اروپا اهمیت ویژهای دارد. وی با اشاره به سه چالش اصلی در حوزه سلامت محصول اظهار کرد: نخستین مسئله، مایکوتوکسینها بهویژه آفلاتوکسین است که اتحادیه اروپا کنترل جدی و مستمری روی آن دارد. اگرچه این موضوع در سایر بازارها با حساسیت کمتری دنبال میشود، اما در اروپا یکی از معیارهای مهم پذیرش محصول است.
عسگراولادی افزود: مسئله دوم، باقیمانده سموم است که وضعیت ایران در این زمینه مناسب نیست. بخش قابل توجهی از تولیدات پسته کشور از نظر میزان باقیمانده سموم با محدودیتهای بازار اروپا مواجه است و تا زمانی که این مشکل اصلاح نشود، امکان توسعه صادرات به این بازار دشوار خواهد بود. وی سومین چالش را مسائل میکروبی عنوان کرد و گفت: موضوع آلودگیهای میکروبی نیز در بازارهای جهانی اهمیت زیادی پیدا کرده و نمونههایی از آن در کشورهای مختلف مشاهده شده و این مسئله در پسته ایران نیز جدی است و نیازمند توجه بیشتر در مراحل تولید، فرآوری و نگهداری محصول است.
عضو پیوسته انجمن پسته ایران تأکید کرد: تا زمانی که این سه عامل اصلی بهداشتی در زنجیره تولید پسته ایران حل نشود، این محصول نمیتواند جایگاه مناسبی در بازار اتحادیه اروپا پیدا کند. وی با اشاره به تغییر سهم ایران و رقبای جهانی در بازار اروپا گفت: زمانی حدود ۹۰ درصد نیاز بازار اروپا توسط ایران تأمین میشد و کشورهای دیگر سهم محدودی داشتند، اما امروز شرایط کاملاً تغییر کرده و سهم ایران کاهش یافته و کشورهای رقیب سهم بیشتری از این بازار را در اختیار گرفتهاند.
عسگراولادی ادامه داد: با وجود مشکلات موجود، برخی صادرکنندگان ایرانی تلاش میکنند استانداردهای لازم را رعایت و این سه موضوع را در محصولات خود کنترل کنند و همین موضوع میتواند به حفظ سهم فعلی ایران در بازار اروپا کمک کند. وی همچنین علاوه بر مسائل بهداشتی، به چالشهای تجاری صادرات پسته اشاره کرد و گفت: خریداران اروپایی معمولاً قراردادهای یکساله و حتی دوساله منعقد میکنند و قیمت را در قرارداد تثبیت میکنند، اما در ایران به دلیل شرایط بازار و نوسانات، صادرکنندگان با ریسک بالایی مواجه هستند و امکان چنین تعهداتی برای بسیاری از فعالان وجود ندارد.
عسگراولادی، در پایان خاطرنشان کرد: مجموعه شرایط بهداشتی و تجاری باعث شده وضعیت فعلی صادرات پسته ایران برای بازارهایی مانند اتحادیه اروپا مناسب نباشد و برای بازگشت به جایگاه گذشته، اصلاحات جدی در زنجیره تولید و تجارت ضروری است.
سهم پسته ایران در بازار چین از ۲۲ درصد به ۷ درصد کاهش یافته است
محسن صالحی، فعال صنعت پسته و بازار چین، با اشاره به کاهش قابل توجه صادرات پسته ایران به چین گفت: سهم صادرات پسته ایران به این بازار در ۹ ماهه گذشته از حدود ۲۲ درصد به ۷ درصد رسیده که نشاندهنده کاهش حدود ۶۵ درصدی در این بازار است. صالحی، اظهار کرد: کاهش صادرات ایران به چین میتواند تحت تأثیر چند عامل از جمله شرایط قیمتی، زمان ورود خریداران به بازار و افزایش رقابت کشورهای دیگر باشد.
وی افزود: در ابتدای فصل، خریداران چینی حجم قابل توجهی از پسته ایران را با قیمتهای مناسب خریداری کردند، اما با فاصله گرفتن از زمان برداشت و کاهش عرضه، قیمتها افزایش پیدا کرد و همزمان خریداران دیگر وارد بازار شدند که این موضوع شرایط را تغییر داد. این فعال بازار چین افزود: در همین دوره، پسته آمریکا با وجود اختلاف قیمتی محدود نسبت به محصول ایران، به دلیل کیفیت بالاتر، تنوع سایزی بهتر و رنگ مناسبتر توانست بخشی از بازار چین را در اختیار بگیرد و باعث شد برخی خریداران چینی به سمت خرید پسته آمریکایی حرکت کنند.
صالحی، همچنین درباره وضعیت اقتصاد چین و کاهش کلی خرید پسته در این کشور گفت: کاهش خرید تنها مربوط به ایران نبوده و آمارها نشان میدهد مجموع خرید پسته چین از ایران و آمریکا نیز کاهش داشته است. وی با اشاره به کاهش مصرف پسته در چین اظهار کرد: طبقه متوسط جامعه چین، پسته را همچنان یک کالای ضروری در سبد مصرفی خود نمیداند و در شرایط اقتصادی فعلی، بخشی از مصرفکنندگان به سمت آجیلها و مغزهای ارزانتر جایگزین حرکت کردهاند.
این فعال صنعت پسته ادامه داد: از سوی دیگر، برخی خریداران و کارخانههای چینی بیشتر به سمت خرید مغز پسته حرکت کردهاند، زیرا میتوانند از آن در تولید محصولاتی مانند بستنی، شکلات، شیرینی و سایر فرآوردهها استفاده و ارزش افزوده بیشتری ایجاد کنند. صالحی تأکید کرد: تغییر الگوی مصرف در چین، حساسیت بیشتر خریداران نسبت به قیمت و کیفیت، و افزایش رقابت صادرکنندگان دیگر از عوامل اصلی کاهش سهم پسته ایران در این بازار بوده است.
کاهش خرید چین از پسته ایران به دلیل تغییر الگوی مصرف و ضعف در قراردادهای تجاری است
در ادامه این نشست محسن خندان، عضو هیات امنای انجمن پسته ایران، با اشاره به وضعیت بازار چین گفت: کاهش صادرات پسته ایران به این بازار تنها به کاهش مصرف مربوط نیست، بلکه مجموعهای از عوامل از جمله افزایش قیمت، نوع مصرف در چین و شیوه تجارت صادرکنندگان در این بازار بر آن اثر گذاشته است.
خندان، اظهار کرد: بازار چین بازاری قیمتمحور است و برخلاف برخی بازارها، افزایش قیمت پسته میتواند مستقیماً روی حجم مصرف تأثیر بگذارد. وی ادامه داد: بخش قابل توجهی از مصرف پسته در چین به استفاده در بستههای هدیه برمی گردد که شرکتها و سازمانها در مناسبتهایی مانند جشنها و تعطیلات، بسته های هدیه شامل انواع آجیل آماده میکنند و زمانی که قیمت پسته افزایش پیدا میکند، برای ثابت نگه داشتن قیمت این بستهها، میزان پسته داخل آن را کاهش داده و سهم سایر محصولات را افزایش میدهند.
عضو هیات امنای انجمن پسته ایران افزود: رکورد واردات حدود ۱۵۰ هزار تن پسته توسط چین در سال گذشته عددی بالاتر از میانگین سالهای قبل بوده و با توجه به افزایش قیمت، کاهش خرید به حدود ۱۰۴ هزار تن عددی طبیعی به نظر میرسد. خندان، با اشاره به تفاوت عملکرد صادرکنندگان ایرانی و آمریکایی در بازار چین گفت: یکی از دلایل کاهش سهم ایران، نحوه تعامل تجاری با خریداران چینی است، صادرکنندگان آمریکایی معمولاً از ابتدای فصل وارد مذاکره شده و قراردادهای بلندمدت با قیمت مشخص منعقد میکنند، اما در ایران گاهی صادرکنندگان منتظر شرایط بازار میمانند و این موضوع جذابیت خرید از ایران را کاهش میدهد.
وی ادامه داد: زمانی که بازار ایران شرایط عرضه مناسب و فشار فروش داشته باشد، صادرات به چین افزایش پیدا میکند، اما در سالهایی که امکان تأمین پایدار و قیمت رقابتی وجود ندارد، خریداران چینی به سمت گزینههای دیگر میروند. خندان، همچنین درباره رشد بازار روسیه برای پسته ایران گفت: افزایش صادرات به روسیه را باید در شرایط تجاری و مسیرهای واردات این کشور بررسی کرد، بخشی از صادرات به روسیه از مسیر رسمی و بخشی از مسیرهای غیرمستقیم انجام میشود.
وی افزود: در سال گذشته سختگیریهای دولت روسیه نسبت به ورود کالا از برخی کشورهای واسطه باعث شد بخشی از مسیرهای غیررسمی محدود شود و در نتیجه صادرات رسمی پسته ایران افزایش پیدا کند. عضو هیات امنای انجمن پسته ایران افزود: محدودیتهای موجود برای صادرات مستقیم پسته آمریکا به روسیه نیز باعث شده فرصت بیشتری برای پسته ایران در این بازار ایجاد شود، زیرا صادرکنندگان ایرانی امکان ارسال مستقیم و قانونی محصول به روسیه را دارند.
خندان تأکید کرد: با وجود این، همچنان بخشی از پسته آمریکایی از مسیر کشورهای دیگر وارد روسیه میشود، اما شرایط فعلی باعث شده سهم پسته ایران در این بازار افزایش پیدا کند. وی در پایان خاطرنشان کرد: تغییر رفتار مصرفکنندگان، شیوه قراردادهای تجاری، ثبات عرضه و توانایی پاسخگویی به نیاز خریداران از عوامل اصلی تعیینکننده سهم کشورها در بازارهای جهانی پسته است.
بازار هند همچنان ظرفیت رشد دارد؛ کیفیت پسته ایران عامل مهم رقابت در این بازار است
مرتضی کارگر، عضو پیوسته انجمن پسته ایران، در ادامه این نشست با اشاره به وضعیت بازار هند گفت: برخلاف برخی بازارها، هند همچنان روند رشد خود را حفظ کرده و از بازارهای مهم و دارای ظرفیت برای صادرات پسته ایران به شمار میرود. کارگر، اظهار کرد: بازار هند تا حدود زیادی متفاوت از بازارهایی مانند چین و اروپاست؛ چرا که حساسیت این بازار نسبت به قیمت کمتر است و در صورتی که پسته از کیفیت مناسب، رنگ مطلوب و ویژگیهای ظاهری مورد انتظار برخوردار باشد، امکان فروش با شرایط بهتر وجود دارد.
وی افزود: در بازار هند کیفیت واقعی و قابل مشاهده محصول اهمیت زیادی دارد و صرفاً کیفیت آزمایشگاهی مطرح نیست؛ بلکه ظاهر، رنگ و جذابیت محصول برای مصرفکننده هندی از عوامل تعیینکننده در انتخاب است. این فعال صنعت پسته با اشاره به شرایط قیمتی بازار هند گفت: سال جاری از نظر قیمت یکی از سالهای خاص بوده و در چند دهه اخیر کمتر چنین شرایطی تجربه شده است، اما بازار هند به دلیل ویژگیهای خاص خود همچنان توان جذب محصول باکیفیت را دارد.
کارگر، درباره عوامل افزایش صادرات پسته در سالهای گذشته نیز گفت: بخشی از رشد صادرات به شرایط قیمتی و استفاده خریداران از فرصتهای بازار مربوط بوده است. عرضه و تقاضا در بازار جهانی همیشه ثابت نیست و عوامل مختلف میتوانند مسیر تجارت را تغییر دهند. وی همچنین با اشاره به حضور پررنگتر پسته آمریکا در بازار هند گفت: آمریکاییها در سالهای اخیر فعالیت زیادی در این بازار داشتهاند و حضور آنها نشان میدهد هند بازاری جذاب برای صادرکنندگان مختلف است.
عضو پیوسته انجمن پسته ایران ادامه داد: ورود پسته آمریکا به بازار هند به این معنا نیست که مزیت ایران از بین رفته است، بلکه نشان میدهد رقابت در این بازار جدیتر شده و صادرکنندگان ایرانی باید برای حفظ و توسعه سهم خود، روی کیفیت، بازاریابی و شناخت دقیق نیاز مشتری تمرکز کنند. کارگر تأکید کرد: پسته ایران از نظر طعم و ویژگیهای محصول مزیتهای مهمی دارد، اما برای رقابت در بازارهای جهانی باید تلاش بیشتری برای معرفی، استانداردسازی و حضور مستمر در بازار انجام شود. وی در پایان خاطرنشان کرد: بازار هند همچنان یکی از بازارهای امیدوارکننده برای پسته ایران است، اما حفظ و افزایش سهم ایران نیازمند برنامهریزی و توجه جدیتر فعالان این حوزه است.
گفتنی است این نشست با حضور تولیدکنندگان، صادرکنندگان و سایر فعالان صنعت پسته ایران از 12 استان کشور به صورت حضوری و آنلاین در سالن زنده یاد کامیابی اتاق کرمان برگزار شد و در پایان به پرسش های شرکت کنندگان در پنل تخصصی پاسخ داده شد.
